در این مقاله به نحوه های گرفتن مضراب، چگونگی ضربه زدن و كيفيت تمرین تکنیک ریز می پردازم.

ریز : اجرای سریع و متوالی مضراب های راست و چپ است بصورتی که صدای کشش دار و ممتدی را ایجاد کند.
تکنیک ریز یکی از اولین و پایه ای ترین تکنیک هایی است که هنرجویان ابتدا به آن می رسند و برای تزئین و زیباتر شدن یک قطعه یاد خواهند گرفت که از آن استفاده کنند.

اگر ما به این درک برسیم که نحوه و چگونگی و کیفیت تمرین تکنیک ها بسیار مهمتر از میزان و مدت تمرین است و توجه خود را معطوف به کیفیت تمرین کنیم چه بسا که به جای ساعتها تمرین یکنواخت و کم اثر، با صرف زمان اندکی به نتیجه مطلوب تری هم برسیم.

اکول نوازندگی یا همان استایل نواختن ساز همیشه و همه جا جزو اصولی ترین و پایه ای ترین مباحث برای هر هنرجوی نوازندگی می باشد.

در سنتوری که ما امروزه مینوازیم مضراب آن داری حلقه است که با مضرابهای زمان گذشته که کاملا صاف بودند فرق دارد.

اگر مضراب را درست گرفته باشیم مرحله اول را پشت سرگذاشتیم. منظور از درست گرفتن مضراب مهار آن با هر پنج انگشت است به صورتی که مضراب کاملا تحت کنترل نوازنده باشد و در دست نوازنده و بین انگشتان آن بازی نکند.( به اصطلاح لق نزند )

در مرحله دوم این موضوع اهمیت دارد که چگونه باید به سیم ها ضربه بزنیم.

به سه طریق امکان نواختن هست:
با انگشت
با مچ
با ترکیبی از مچ و انگشت

نحوه مضراب زدن با انگشت
بدین ترتیب است که مضراب ها را نه چندان سفت بلکه کمی هم شل بین انگشتان مهار می کنیم و با حرکت کوچکی از بازو و ساعد به راحتی سیم ها به صدا درمیآیند و در نگاه اول اینگونه نواختن بسیار راحت و بدون هیچ زحمت و تلاشی قابل انجام است. علت هم دو چیز است، یکی جاذبه و دیگری انعطاف پذیری خود سیم که هر دو عامل باعث راحت تر نواختن سنتور به این شیوه میشود.
جاذبه کمک به پائین رفتن مضراب می کند و انعطاف پذیری سیم با وزن مضراب کمک به دوباره بالا آمدن مضراب می کند.
نقاط قوت
راحتی بسیار و بدون انقباض بودن دست ها هنگام اجرا
نقاط ضعف
عدم کنترل مضراب در سرعت های بالا.
عدم دقت مضراب در برخورد به سیم مورد نظر.
احیانا پریدن و جدا شدن مضراب از دست نوازنده.
ناتوانی در اجرای تکنیک های مشکل و قطعات با سرعت بالا.
عدم مهار مضراب برای ایجاد نوانس در قطعات تکنیکی.

نحوه مضراب زدن با مچ
بدین ترتیب که حلقه و دم مضراب را به کمک پنج انگشت محکم گرفته و مضراب را کاملا مهار می کنیم. در این شیوه مضرابها بین انگشتان لق نمیزنند و جای هیچگونه بازی ندارند و نوازنده باید به کمک مچ ساعد و بازوی خود مضراب را پائین ببرد و بالا بیاورد.
در اینجا نه جاذبه و نه انعطاف پذیری سیم هیچکدام کمک نوازنده نیستند و نوازنده برای اجرای هر نت مجبور به استفاده از مچ و ساعد است.
البته درصد استفاده از مچ بیشتر از ساعد و استفاده ساعد بیشتر از بازو است.

نقاط ضعف
گرم کردن قبل از اجرا به مدت زمان لازم
( که البته این مورد میتواند جزو نکات مثبت هم باشد )
انقباض در کف دست ها انگشتان و کمی مچ که میتواند باعث بروز درد در این نواحی بشود.
میزان انقباض دست بستگی به خشکی و نرمی دست هنرجو و همچنین مدت زمان تعلیم او دارد.

نقاط قوت
کنترل بسیار بالای مضراب
مهار خوب مضراب در اجرای قطعات
دقت در ضربات درست و دقیق

استیل نواختن ریز همان استیل اجرای تک نت است منتها با سرعت بالا.

گرفتن سه انگشتی مضراب مطابق عکس میتواند در کمتر استفاده کردن از انگشتان بسیار مؤثر باشد، البته به شرط توجه هنرجو.

در هر صورت شما به هر شیوه که مضراب را گرفته باشید که بین انگشتان شما رها نباشد و بازی نکند درست است.

شاید شنیده باشید که برای نرم نوازی و ایجاد حس بهتر، اجرا با انگشتان نقش مؤثری ایفا می کند، که البته این حرف درست است ( البته نه اینکه مچ توانایی این کار را نداشته باشد )
اما توجه به این موضوع مهم است که بدانیم اجرا کردن با انگشتان نیاز به تمرین ویژه ای ندارد و هر هنرجوی مبتدی بدون اینکه هیچ تعلیمی دیده باشد به راحتی با انگشتانش اجرا می کند.
پس موضوع مهمی که هست و نیاز به تمرین با برنامه دارد، تقویت مچ ها است که یک هنرجو را بعد از مدتی معین، برای اجرای قطعات تند و تکنیکی آماده کند.

استفاده از مچ و ساعد
اگر مضراب در دست نوازنده کاملا مهار باشد و هیچ لق نزند به تدریج مچ های او شروع به حرکت و نرم شدن می کنند به طوریكه نوازنده قابلیت آن را پیدا می کند که فقط با مچ و بدون دخالت انگشت با سرعت بالا ریز اجرا کند. طبیعی است که بدون حرکت دادن ساعد اجرای نوازندگی و مانور بسیار سخت خواهد بود. نوازندگی بدون اینکه تمرکزی روی حرکت ساعد خود داشته باشد ساعد، باز و کتف بنا به نیاز به اندازه لازم حرکت می کنند.

چهار عاملی که در بالا بردن توانایی اجرای ریز بسیار مؤثر هستند و بهتر است در تمرینها رعایت شوند :

سفت گرفتن مضراب
بهتر است مضراب با پنج انگشت، کامل گرفته و مهار شود به طوریكه به هیچ عنوان لق نزند.
اگر مضراب ها هنگام اجرای تمرین میان انگشتان شما لق بخورد شما بجای تقویت مچ مشغول تقویت انگشتان خود هستید.
سفت گرفتن مضراب ممکن است دردهایی را در کف دست یا مچ دست شما ایجاد کند که کاملا طبیعی و منطقی است. بهتر است برای اجتناب از نهادینه کردن دردی مضمن، دقایقی که تمرین می کنیم حداقل باشد مثلا 5، 10 یا 15 دقیقه. بعد از مدتی ماهیچه های ضعیف و ناتوان دست به تدریج قوی خواهند شد و بعد از گذشت چند سال مچ ها به اندازه ای قوی میشوند که ساعت ها با همان کیفیت می توانید بنوازید.

ارتفاع پائین
هنگام اجرای تمرین تا حد ممکن از بالا آوردن مضراب پرهیز کنید.
وقتی ارتفاع مضراب ها خیلی بالا باشند مسیری که مضراب شما در یک رفت و برگشت باید طی کند تا به سیم اصابت کند بیشتر می شود و احتمال خطا در برخورد سیم بیشتر می شود، ضمن اینکه بالا آوردن مضراب هنگام اجرا کمکی به قدرت نوازندگی شما نمی کند.
آنچه باعث اجرای مضراب با قدرت بالا می شود یک حرکت درست از مچ است به کمک ساعد.
در اجرای هیچ تکنیکی لازم به ارتفاع بالای مضراب نیست ( بخصوص در سرعتهای بالا ). آنچه که اجرای تکنیک کمک به کیفیت آن می کند کنترل و مهار مضراب در دستهای شماست.

سرعت پائین
برای بدست آوردن مهارت و دقت و تمیزی در اجرا، حفظ تمرین با سرعت پائین بسیار اهمیت دارد. هنگامی که سرعت تمرین بالاست ذهن توانایی مدیریت و اجرای درست تمام نکات را ندارد و کم کم تمرین به خطا میرود.
به طور کل در تمرین نوازنده برای رسیدن به سرعت بالا بهترین شیوه اجرا با سرعت پائین یا خیلی پائین است و بهتر است روندی تعیین و برنامه ریزی شود که به تدریج و خیلی آهسته آهسته سرعت تمرین افزایش پیدا کند.
در حقیقت سرعت باید به طور طبیعی در طول زمان افزایش پیدا کند نه اینکه هنرجو بصورت تصنعی سعی در بالا بردن سرعت زود هنگام بکند.
سرعت باید موازی با کیفیت، حرکت و پیشرفت کند در غیر این صورت سرعت به تنهایی نمی تواند جزو توانایی های یک نوازنده محسوب شود.

صدای خیلی کم
برای کنترل هر چه بیشتر دستها و مچها بهتر است تمامی تمرین‌ها با صدای بسیار کم اجرا شوند تا میزانِ حداقلی تماس با سیم هم کار شود، که این نوع تمرین توانایی یک هنرجو را در کنترل مضراب زدن بسیار بالا می برد.
اغلب محکم نواختن تکنیک قابل دسترس تری است تا آرام نوازی. آنچه که نیاز به تمرین دارد در واقع تمرین با صدای بسیار بسیار پائین است تا یک هنرجو بتواند کمترین صدای ممکن از سنتور را در بیاورد چرا که در بحث رعایت نوانس در اجرای قطعات، به این مهارت بسیار نیاز است.